Cıvata Mukavemet Sınıfları: 4.6'dan 12.9'a Doğru Seçim

8.8, 10.9 ve 12.9 ne anlama gelir; somun ve rondela ile eşleşme nasıl olmalı?

Bir cıvatanın üzerindeki "8.8" ya da "10.9" gibi işaretler, o cıvatanın mekanik özelliklerini özetleyen bir koddur. Yanlış sınıf seçimi, ya gereksiz maliyete ya da güvenlik riskine yol açar. İşte konunun özeti.

İki sayı ne söylüyor?

Noktanın solundaki sayı, minimum çekme dayanımının 100'e bölünmüş halidir: 8.8 sınıfında 800 MPa, 10.9'da 1.000 MPa, 12.9'da 1.200 MPa. Noktanın sağındaki sayı akma dayanımının çekme dayanımına oranının 10 katıdır: 8.8'de 0,8 × 800 = 640 MPa akma sınırı, 10.9'da 0,9 × 1.000 = 900 MPa.

Yaygın sınıflar ve kullanım alanları

4.6 – 5.8: Düşük yüklü genel bağlantılar, ahşap, hafif sac montajı
8.8: Makine, otomotiv ve çelik konstrüksiyonda genel amaçlı; en yaygın sınıf
10.9: Yüksek gerilimli bağlantılar, motor ve şanzıman bağlantıları, yapısal HV setler
12.9: Takım tezgâhı, kalıp ve hassas imbus bağlantıları
A2-70 / A4-80: Paslanmaz çelik; gıda, kimya, deniz ve dış mekân uygulamaları

Somun ve rondela eşleşmesi

Cıvata sınıfı yüksek olsa da somun sınıfı düşükse bağlantı zayıf kalır. Eşleşme kuralı: 8.8 cıvata ile sınıf 8 veya 10 somun, 10.9 cıvata ile sınıf 10 somun, 12.9 cıvata ile sınıf 12 somun. Yüksek mukavemetli bağlantılarda 300 HV sertlikte rondela kullanın.

Daha yüksek sınıf her zaman daha iyi mi?

Hayır. Yüksek mukavemetli çelikler (10.9, 12.9) hidrojen gevrekliğine ve çentik hassasiyetine daha duyarlıdır. Elektrolitik galvaniz kaplamada fırınlama yapılmazsa gevrek kırılma riski oluşur; bu nedenle bu sınıflarda Geomet gibi mekanik ya da hidrojen üretmeyen kaplamalar tercih edilir. Ayrıca sertleşme arttıkça süneklik azalır; dinamik yüklerde yorulma dayanımı kaplama ve diş yuvarlama kalitesine daha çok bağlıdır.

Paslanmaz çelikte sınıflar

A2-70, 700 MPa çekme dayanımını gösterir; "A2" 304 benzeri, "A4" ise molibden içeren 316 benzeri alaşımdır. A4, klorürlü (deniz, havuz) ortamlarda korozyona daha dayanıklıdır. Paslanmaz cıvatalar sürtünme nedeniyle diş yapışması (galling) yapabilir; montajda uygun gres veya anti-seize kullanılmalıdır.

Seçim için üç soru

Bağlantı hangi yükü (çekme, kesme, dinamik) taşıyacak?
Ortam korozif mi, sıcaklık yüksek mi?
Standart bir sınıf yeterli mi, yoksa tasarım hesabı gerekiyor mu?

Emin olmadığınız bağlantılar için uygulama mühendislerimizden VDI 2230 esaslı hesap desteği alabilirsiniz.